0-1 Yaş bebeklerinde sosyal gelişim

Sosyal gelişim bebeğin etrafındaki insanlar ile iletişim kurmayı öğrenmesi, insanların davranışlarını anlayabilmesi, farklı ortamlara ve insanlara göre kendi davranışlarını düzenleyebilmesidir.

Bebek doğduğu andan itibaren sosyal ilişkileri öğrenmeye ve sosyalleşmeyi hazırdır. Yeni doğan bebek ilk sosyal ilişkilerini anne-babası ile kurar. İlk ilişki anne bebeğini emzirirken veya biberon ile beslerken kurulur. Anne emzirirken bebeği ile göz teması kurar, ona doğru eğilir, onunla konuşur, ona dokunur, böylece anne ile bebek birbirlerini tanımaya başlarlar. Anne ile bebek arasındaki bu iletişim, bebeğin çevresi ile kurduğu sosyal ilişkiler hakkında ilk ipuçlarını aldığı yerdir. Bebeğin “Ben sevilen biri miyim?”, “Bu dünyada ihtiyaçlarım karşılanacak mı?”, “İnsanlar ve dünya güvenilir mi?” gibi soruları, daha ilk aylarda annesi babası ile kurduğu ilişkide cevap bulur, bebeğin dış dünya hakkında görüşü bu cevaplar doğrultusunda şekillenir. Bebeğin doğduğu andan itibaren anne ve babası ile kurduğu ilişki çok önemlidir. İlk aylardan itibaren bebeğin sosyalleşmesi, beslenme, banyo, alt değişimi gibi temel ihtiyaçlarının karşılandığı zamanlarda gerçekleşir. Bu etkinlikler sırasındaki sosyalleşme bebeğe keyif verir. Emzirirken, beslerken, banyo yaptırırken, altını değiştirirken yumuşak bir ses tonu ile konuşmak, tenine dokunarak onunla sohbet etmek, ihtiyaçlarını zamanında sevgi ve şefkatle gidermek, bebeğin sosyal gelişiminin sağlıklı olması açısından önemlidir. Anne kadar babanın da bebekle ilgilenmesi, ten teması kurması, onun ihtiyaçlarına duyarlı olması, onunla konuşması, baba ile bebek arasındaki iletişimi kuvvetlendirir, bebeğin babanın varlığını hissetmesini sağlar.

2. ayda bebek farklı ihtiyaçlarını, farklı şekillerde ağlayarak belirtmeye başlar. Anne baba da içgüdülerine ve edindikleri tecrübeye dayanarak, bebeğin bu ağlamalarının ne anlama geldiğini keşfetmeye ve ihtiyaçlarına bu doğrultuda karşılık vermeye çalışır. Bu ağlamalar, bebeğin kendini anlattığı ve uygun karşılık bulduğu ilk iletişimdir. İlerleyen zamanlarda bebek artık etrafındaki insanlarla farklı sesler çıkararak iletişim kurar. Bu seslere karşılık vermek, bunları durup dinlemek, bunlara sohbet eder gibi cevap vermek, bebeğin konuşmaya ihtiyaç duymasını, konuşmayı öğrenmesini ve sözlü iletişim kurallarını benimsemesini sağlar.

Doğduğu andan itibaren bebekle göz teması kurmak çok önemlidir. Bebek büyüdükçe, kendisi ile konuşan, kendisine ninni ve şarkı söyleyen kişiye dönüp bakacak, göz teması kuran kişinin hareketlerini izleyecektir. Göz teması kurmayan bebekler iyi gözlemlenmeli, bu durum devam ederse konunun uzmanına danışılmalıdır.

Bebek ilk aylarda kendi kendine gülümser, karnı tok olunca gülümser, gaz çıkardıktan sonra rahatlayınca gülümser, kirli bezi değiştirilirken çıplak bırakılırsa gülümser, bu gülümsemeler “sosyal gülümseme” değildir. Bebeğin ilk gülümsemeleri, “sosyal gülümseme” değilse de, ona daima gülümseme ile karşılık verilmelidir.

3. ay itibari ile bebek artık bilinçli bir şekilde gülümsemeye başlar ve karşılık bekler. Bebek, annesine babasına ve kendisi ile ilgilenenlere gülümser. Bu ilk gülümsemeler, çevredekilerle kurulan sosyal ilişkilerin habercileridir.

İlk aylarda yabancı ayırımı yapamayan bebek, 4. Aydan itibaren artık çevresindeki yakınlarını yabancılardan ayırt etmeye başlar. Anne-babasının sesini duyduğunda heyecanlanır, Anne-babasının yüzünü gördüğünde canlanır, hareketliliği artar, hatta gülümser. Ağladığında anne-babasının sesini duymak, onları görmek onu sakinleştirir. Ağlayan bebeğin yanına ağlaması kesilmeden gitmek ve onu kucağa alıp sakinleştirmek, güven duygusunu güçlendirir.

Bu aylarda yabancıların kucağında olmak ona rahatsızlık vermeye başlar. Bu nedenle bebeğin çevresinde sosyalleşebileceği insan sayısını arttırmak, büyükanneler, dedeler, teyzeler ve komşuların sıklıkla bebekle iletişim kurmasını sağlamak, özetle sosyal çevresini genişletmek, bebeğin sosyal becerilerini geliştirecek, yeni insanlara alışmasını kolaylaştıracaktır.

Yedinci ayda bebek artık yabancıları tam olarak ayırt eder ve tanımadığı bir kişiyi gördüğünde çekingenleşir, anne ve babasına sarılır, yabancı olarak algıladığı kişiden gözlerini kaçırır, ona çok yaklaşan yabancıdan korkar, hatta ağlar. Bebeğin bu davranışlarını hoşgörü ile karşılamalı, onu yabancıların yanından uzaklaştırmak yerine, yabancılara alışması için zaman tanınmalı, üstüne gidilmemelidir.

Beşinci ay ile birlikte bebek etrafındaki insanların dikkatini çekmek için sesler çıkarır ve “Ce-e” gibi oyunları oynamaktan keyif alır. Bu oyun ona, bir şeyin kaybolduktan sonra geri gelebileceğini gösterir ve korkuları ile başa çıkmayı öğretir. Yalnız kalmaktan hoşlanmamaya başlayan bebek etrafında birileri olduğunda çok daha neşeli olur.

Altıncı aydan sonra bebek, kendinden büyük veya küçük bebeklere ilgi göstermeye başlar, bu ilgi sekizinci ayda iyice belirginleşir. Bebek özellikle kendinden büyük çocukları gördüğünde hareketlenir ve onlara doğru gitmek için hamleler yapar. Bu ayda bebeğin, annenin yokluğuna tepkisi de başlar. Sabahları annesi işe giderken veya kendisi ile oyun oynadıktan sonra yanından ayrılırken, arkasından ağlar. Bebeğin giden annenin-babanın arkasından ağlaması normaldir, bir süre sonra sevdiği başka bir yakını tarafından sakinleştirilebilmesi, anne-bebek bağının güçlü ve sağlıklı olduğunu gösterir.

Onuncu ayda bebek her başarısında alkış beklemeye başlar, etrafındaki insanlar ile oyunlar oynar, alkış alamadığı zaman kendi kendini alkışlar. Oyunbebeğin öğrenmesi ve yetişkinlik hayatına hazırlanması için önemli bir alan haline gelir. On birinci ay ile etrafındaki kişilerin hareketlerini taklit etmeye başlar. Bir yaşına giren bebek artık daha sık dışarı çıkarılmalı ve yaşıtları ile vakit geçirmelidir. Bu yaştaki bebekler birlikte ortak oyunlar oynamasalar da birbirlerinden sosyal ilişkileri öğrenirler.

Doğduğu andan beri sosyal ipuçlarını alıp, sosyalleşmeyi öğrenen bebeğin ilk ve en önemli kaynağı anne-babasıdır. Bebek, sosyal gelişimini destekleyen anne babadan, dünya ile ilgili ilk bilgileri edinir, ileride nasıl bir insan olması gerektiğini, insanlar ile nasıl iletişim kuracağını, insanlara güvenip güvenemeyeceğini anne-babasından öğrenir.

Gelişim süreci boyunca bebek ile gözüne bakarak iletişim kurmak, onunla konuşmak, ihtiyaçlarını zamanında sevgi ile karşılamak, yapılanları daima basit bir dille açıklamak, kaydettiği gelişmeyi fark etmek, başarılarını takdir etmek, etrafında farklı insanlar görmesini sağlamak, arkadaşları ile değişik sosyal ortamlarda bir araya getirmek, bebeğin sağlıklı bir sosyal gelişiminin olmasını destekleyecektir.