1-2 Yaş Çocuklarda Sosyal Gelişim

Sosyal beceriler, insanların dünyaya gözlerini açtığı andan itibaren gelişim gösteren bir süreç olarak görülür. Bebekler bu süreçten itibaren aile bireylerini tanımaya başlar. Böylelikle ilk sosyal gelişim sürecine de adım atmış olur. Sosyal yaşamında karşılaştığı kişilerle iletişimini sürdürme ve sosyal davranışlarını, problemlerini çözerken kendini kontrol etme gibi becerileri keşfetmeye başlar. Bunların bazılarını formal bazılarını da informal eğitimle öğrenebilir. Peki sosyal gelişim nedir? Sosyal gelişimin çocuk gelişimindeki yeri ve önemi nedir? Çocuğunuzun sosyal gelişimi desteklemek için neler yapabilirsiniz?

İnsan sosyal bir varlık olduğu için başka insanlarla sürekli iletişim halindedir. İçerisinde yaşadığı toplumun değerlerine, gelenek ve göreneklerine uyumlu olacak şekilde kendisini geliştirir. Kişi kendi değer yargılarını, doğrularını belirleyerek gelişmeye başlar. Tüm bunlar bir araya geldiğinde sosyal gelişim kavramı ortaya çıkar. Birey büyüdükçe kişilik yapısı da şekillenmeye başlar. Bu noktada ebeveyn-çocuk ilişkisi oldukça önemlidir. İki yaşından sonra özerkleşme ile beraber çocuk toplumda sosyal olarak kendini göstermeye başlar. Büyüdükçe ailesine olan bağımlılık düzeyinde azalma görülür. Kendine göre belli sınırları ve kazanımları oluşur. Sosyal yaşantısında kendisine başkalarıyla anlaşabileceği, rahat iletişim kurabileceği alanlar yaratır.

Doğduğu günden başlayarak bireyin yaşına göre sosyal gelişim süreçleri var. Bu gelişim süreci içerisinde belli evrelere geldiğinde kişiden beklenen sosyal rolleri üstlenmesi beklenir. Bebeklik, çocukluk ve yetişkinlik dönemlerinde yaşına bağlı olarak beklentileri yerine getirmesi istenir. Bunu sosyal yaş olarak ifade edebiliriz.

Çocuk okula başlamadan önce her şeyi ailesinden öğrenir. Daha sonra ise çevre ve deneyimler yoluyla öğrenmeyi sürdürür. Bu süreçte sosyal gelişim açısından kazandığı tavır ve tutumlar onun karakterinin oluşmasına yardımcı olur. Etkinlikler ve becerisini geliştirici oyunlar sosyal duygusal gelişimine katkı sağlar. İletişimin etkili ve yoğun olması sosyal gelişimde aşama kaydedilmesine yardımcı olur. Çocuk kendini ne kadar güvende hissederse sosyal ve duygusal gelişimin temeli o kadar sağlam olur.

Çocuklar iki yaşından sonra bağımsız bir şekilde hareket etmeye başlar. Çocuklarda sosyal gelişim evresinde aile desteği ön planda olmalıdır. Bu dönemde anne baba ve yakın çevre tarafından destek görmesi oldukça önemlidir. Aile ve toplumsal kuralları, iletişim gücünü, paylaşımı aileden aldığı destek sayesinde öğrenebilir. Kendi başına hareket etmeyi başarır. Karşısındaki insanlarla iletişimi kuvvetlenir. Aynı yaş grubuna mensup çocuklarla yakın ilişkiler kurarak oyun oynayabilir. Oyuncaklarını oyun arkadaşlarıyla paylaşabilir. Anne baba olarak çocuğunuzun yaptığı eylemlere dikkat ettiğiniz sürece -varsa- gelişimindeki eksiklikleri görebilir, ona sağlayacağınız destek sayesinde kendisini geliştirmesine yardımcı olabilirsiniz.

Çocuğunuzun gelişimini yakından takip etmek ve ona destek olabilmek için öncelikle hangi yaşta sosyal duygusal ve dil gelişimi bakımından neler yapabileceğini bilmeniz önemlidir. 1 yaşındaki bebeklerin sosyal gelişimine ait özellikleri kısaca şöyle sıralamak mümkündür:

• Benmerkezcilik hakimdir.
• Kısa süreli anneden ayrılarak hareket edebilir.
• İlgi odağının kendisinden olmasını ister. İlgi azaldığında mutsuz olabilir.
• Yaş grubundaki çocuklarla birlikte oynamasa da onlarla beraber zaman geçirmek ister.
• İletişim becerileri gelişmeye başlar.
• Jest ve mimiklerle duygu durumunu yansıtabilir.
• Kelime dağarcıkları oluşmaya başlar.
• Konuşmaları ve talimatları algılar, bazılarını yerine getiremeyebilir.
• Kendi başına giyinmeye, elini yüzünü yıkamaya çalışabilir.
• Yabancılara karşı tereddütlü şekilde hareket edebilir.

2 yaşındaki bebeklerin sosyal gelişimine dair öne çıkan özellikler ise şöyledir:

• Ailesinden biri yanında olduğu zaman kendi yaş grubundaki çocuklara paralel oyun oynar.
• Ebeveynlerinin söylediği her şeyi açık şekilde algılar, bazılarını yerine getirebilir.
• Nesne devamlılığı kazanır.
• Hayvanları tanır, dokunmaya başlar.
• Tepkilerini ağlayarak ya da itiraz ederek gösterebilir.
• Kendi başına yemek yemeye başlayabilir.
• Tuvalet ihtiyacı geldiğinde annesine ve babasına söyleyebilir.
• Sembolik oyunlar oynamaya başlayabilir. Doktorculuk, tamircilik, evcilik gibi.
• Etrafındaki her şeye dokunmak ister. Bu duruma karşı çıkıldığında sinirlenir, öfkelenir ve kızar.
• Kelime hazinesi ve cümle kurma becerisi gelişir. “Anne su“ diyerek iki kelimeden oluşan cümleler kurabilir.
• Ayakkabı, çorap gibi bazı kıyafetleri tek başına çıkarabilir.
• Özerkleşmeye başladığı için ebeveynlerine bağımlılık düzeyinde azalma görülebilir.

Sosyal gelişimi öğrendikten sonra aklınızda şu soru belirebilir: Peki,sosyal gelişim ne zaman başlar? Bebeğinizi kucağınıza aldığınız ilk andan itibaren bu serüven başlar. Bu serüvende size yardımcı olacak birkaç noktayı şöyle sıralayabiliriz:

• Bebeğinizle sürekli temas halinde olmanız ve duygularınızı yansıtmanız önemlidir.
• Bebeğinizin yaptığı bir harekete karşı tavrınızı belli etmek istiyorsanız vurgu ve tonlamanızla düşüncenizi belli edebilirsiniz.
• Onunla hareketli oyunlar oynamayı tercih edebilirsiniz. Top oynamak, dans etmek ya da saklambaç oynamak gibi.
• Çevresindeki nesneleri ona tanıtarak yeni kavramlar ve kelimeler öğrenmesine yardımcı olabilirsiniz. Dil gelişimi için sürekli konuşabilirsiniz. Böylece kelime dağarcığı genişler. Aynı zamanda kelimeleri doğru söylemesine ve telaffuzuna dikkat etmeniz önemlidir.
• Ninni ve şarkılar söyleyerek müzik ritminin gelişmesini sağlayabilirsiniz.
• Bebeğinize rol model olacak davranışlar sergilemeniz önemlidir.
• Sürekli soru soran çocuğunuzun sorduğu her bir soruyu dikkatle dinlemeniz, sabırla cevap vermeye ve açıklamaya özen göstermeniz son derece önemlidir.
• İçinde bulunduğu duygu durumunu size aktarırken onu dikkatle dinlemelisiniz.
• Evde iş yaparken ona basit görevler verebilirsiniz. Böylece sorumluluk almayı öğrenir. Örneğin, mutfakta çocuğunuzla kek çırpabilirsiniz, yemek sofrasını birlikte hazırlayabilirsiniz. Böylece çocuğunuz kendini iyi hisseder ve ailesiyle olan iletişiminin kuvvetli olduğunu düşünür.

Sosyal gelişim ile ilgili akla gelebilecek bir diğer soru sosyal gelişim nerede başlar sorusudur. Sosyal gelişim, ailede başlar. Tüm gününü anne ile geçiren bebek için baba, ilk sosyal çevrenin ilk öğesini oluşturur. Çocuklar anne babalarından aldıkları ilk bilgiler ve sosyal uyaranlarla her geçen gün gelişme kaydeder. Yeni bilgiler, yeni insanlar, yeni yerler ve daha bir sürü şey öğrenerek yaşamaya devam eder. Yaşadığı toplumun özünü, değerlerini ve kurallarını öğrenir. Öğrendiği her yeni bilgi kendinde yeni tavır ve tutumların gelişmesine yardımcı olur. Bu süreçte çocuk için en büyük yol gösterici aile olur. Aile çocuğunu büyütürken onun karakter yapısının şekillenmesini sağlar, çocuğunun gelişimine destek olur. Bunu birlikte oynadıkları oyunlarla, etkinliklerle, gezdikleri yerlerdeki sergilediği davranış ve hareketleri görebilme şansına sahip olur. Arkadaşlarıyla oyun oynarken paylaşımcı, yardımsever, çözüm odaklı gibi çeşitli sosyal nitelikleri gözlemleme şansı bulur.

Çocuğunuzun sosyal sosyal gelişimini artırmak için kendi yaş grupları ile vakit geçirmesini sağlayabilirsiniz. İletişim yönünü kuvvetlendirebilirsiniz. Çocuğunuzu hem bireysel olarak hem de sosyal ortamlar içerisinde yakından gözlemleyerek sosyal gelişim sürecini takip edebilirsiniz. Kreşe gidiyorsa öğretmeninden ayrıntılı bilgi alarak takibinizi sürdürebilirsiniz. 1-2 yaş dönemi bağımsızlaşma konusunda kritik öneme sahiptir. Bu nedenle bebeğinizin kendisini ve çevresini keşfetmesine izin vermeniz önemlidir. Çocuğunuz kendisini keşfederken ona destek olmalısınız. Onunla birlikte atacağınız her bir adım güven duygusunun oluşmasını, artmasını ve pekişmesini sağlar. Kendine güveni olan bebeğiniz sosyal gelişim konusunda da önemli bir eşiği gerçekleştirmiş olur.