0-1 yaş bebeklerde fiziksel gelişim

Bebeğin ilk yılı fiziksel gelişimin en hızlı olduğu yıldır. Bedenin olgunlaşması, kilo artışı, boy uzaması, reflekslerin gelişmesi, kasların güçlenmesi ve kas hareketlerinin kontrolünün artması fiziksel gelişime örnektir. Fiziksel gelişim hayat boyu sürer ve en iyi gözlemlendiği zaman çocukluk ve ergenlik dönemidir. Bebeğin ilk doğduğu yıllarda da anne-babalar bebeklerinin fiziksel gelişimini rahatlıkla gözlemleyebilirler.

Doğumu takip eden ilk aylarda bebek en hızlı fiziksel gelişimini yaşar, boyu ve kilosu hızla artar. Bunun yanında yeni doğan bebek sırt üstü yatırıldığında başını sağa-sola çevirebilir, kol ve bacaklarını hareket ettirebilir. İlk ayda bebek dik pozisyonda başını kontrol edemez, kucağa alındığında bacakları sarkar ve sırtı kamburlaşır. İlerleyen aylarda kasları güçlenen ve bedenini daha iyi kontrol edebilen bebek ikinci ayın başında başını rahatça sağa sola döndürebilir, karnının üstüne yatırıldığında kısa süre de olsa başını kaldırabilir ve üçüncü ayda kolları ve dirseklerinden yardım alarak kısa süre başını yerden yükseltebilir ve dik tutabilir. Bebek emme ve yakalama refleksi ile doğar ve bebek geliştikçe bu refleksler de güçlenir. Yanağına değdirilen nesneye doğru döner ve emmeye çalışır. Avucunun içine konan parmağı ve kavrayabileceği nesneleri kavrayabilir.

İkinci ayını dolduran bebek ellerinden tutularak kısa süre oturur pozisyona getirilebilir, fakat omurga gelişimi henüz tamamlanmadığı için bebeği uzun süre oturtmak sakıncalıdır. Bu ayda da bebeğin yakalama refleksi güçlenmeye devam eder, eline farklı büyüklüklerde kavrayabileceği oyuncaklar koymak ve de oyuncakların ismini söylemek, işlevlerini anlatmak hem bu refleksi geliştirir hem de bebeğin çevresini tanımasına yardımcı olur. Üçüncü ayda bebek kol ve bacaklarının kontrolünü biraz daha fazla kazanmış olur, yatar pozisyondayken bacaklarını karnına doğru çekebilir, doğduğundan beri yumruk halinde tuttuğu elleri yavaşça açılmaya başlar. İlk aylarda bebek sürekli aynı pozisyonda yatar durumda bırakılmamalı, sırt üstü yatan bebek daha sonra karın üstü yatırılmalı, kafası ve sırtı desteklenerek kaldırılmalı, kucağa alınıp gezdirilmelidir.

Bebeğin asıl gönüllü hareketleri dördüncü ayda başlayacaktır, bu aydan itibaren sırt üstü yatar pozisyondayken sağa-sola dönebilir, elleri ve kolları iyice hareketlenir ve elleri ve ayaklarını izlemekten ve incelemekten keyif alır. Bebek artık oturmayı, elindeki nesneleri bir elinden diğerine geçirmeyi, başını çok daha uzun süre dik tutabilmeyi denemeye öğrenmeye başlar. Başını dik tutabilmeyi başarması ile görüş alanı genişleyen bebek etrafındaki nesnelere doğru uzanır, beşinci ayda bu nesneleri yakalayabilmeye başlar, eline geçirdiği nesneleri ağzına götürür ve tanımaya çalışır.

Bebek kucakta ve mama sandalyesinde oturabilmeye, destekli tutulduğunda ve ayakları yere değdiğinde kalkmaya çalışmaya beşinci ayda başlar. El, kol ve bacaklarının kontrolünü daha fazla kazanmış olan bebek biberonunu iki eli ile tutabilir, oyuncakları ve başka nesneleri refleks olarak değil kendi isteği ile tutmaya başlar, bu becerilerinde altıncı ayda ustalaşır ve sekizinci ayda nesneleri parmakları ile tutabilmeye başlar.

Altıncı ayda destek ile oturabilen bebek yedinci ayda kısa süre desteksiz oturabilir, oturur pozisyondayken, etrafındaki koltuk sehpa gibi eşyalardan destek alarak ayağa kalkmaya çalışabilir. Yatar pozisyondan oturur pozisyona geçmeye, uzun süre desteksiz oturabilmeye ve oyuncakları ile ilgilenmeye sekizinci ayda başlar. Emeklemeye çabalayan hatta emekleyen bebek mobilyalardan destek alarak ayakta durabilir, dokuzuncu ay itibari ile bebek bir yerden destek alarak sıralamaya ve desteksiz yürümeye çalışmaya başlar. Onuncu ayda hızlıca emekleyebilir ve kendi başına ayakta durabilir, destek ile adım atabilir ve bir yaş itibari ile bazı çocuklar yürüme çabalarına başlarken, bazı çocuklar da yürümeye başlar.

Nesneleri baş parmağı ve işaret parmağı ile kavramaya dokuzuncu ayda başlayan bebek onuncu ayda nesneleri rahatlıkla yakalar ve bir elinden diğerine düşürmeden geçirir, ayakta dururken yerde gördüğü bir nesneyi eğilerek alabilir. Birinci yaşta ise uzun süreler desteksiz bir şekilde oturup oyuncakları ile oynayabilir, oyuncakları yan yana dizebilir, sepete atıp sepetten çıkarabilir.

Bedensel gelişim kademeli olarak gelişen bir süreçtir ve anne-babaların bebeğin fiziksel aktivitesini destekleyerek gelişimi için en uygun ortamı sağlaması gerekir. İlk aylardan itibaren başlayan kol ve bacak kaslarını geliştirmek için yaptırılan küçük jimnastik hareketleri, bebeğin ince motor becerilerini destekleyecek faaliyet ve oyuncaklar faydalı olacaktır. Bebek kendi kendine biberonunu tutabildiğinde, kaşığını ağzına götürmeye çalıştığında engellenmemeli, kendi başına yapabileceği her aktivite desteklenmeli, bunun yanında bebek hazır olmadığı şeyleri yapmaya zorlanmamalıdır. Her çocuğun gelişim süreci farklı olmakla beraber, gözlemlenen herhangi bir gecikmede bir uzmana danışmak gerekir.