1-2 yaş arası bebeklerde zihinsel gelişim

Zihinsel gelişim, doğumdan önce başlar ve çocuğun çevresindekilerle kurduğu iletişime ve etrafındaki uyarıcılara bağlıdır. Çocuk doğduğu andan itibaren çevresinin farkındadır ve onu keşfetmek ister. Erkenden görülen bu keşif ihtiyacı çocuğun bir yaş civarında yürümeye başlamasıyla hızlanır. Çocuk etrafta gezdikçe, etrafındaki insan ve nesnelerle oynadıkça kendi bedenini, evini, dış dünyayı, çevresindeki ilişkileri ve kuralları kavrar.

Bir yaşını bitirdiğinde, çocuğun zihinsel becerileri birden artmış gibidir. Sürekli gözlemleyen çocuk, çok çabuk öğrenir ve öğrendiklerini yansıtır. Bu yaşta alıcı dili gelişmiş olan çocuk artık kendisine söylenenleri anlayabilir. Anne bir oyuncağı kendisine getirmesini söylediğinde çocuk bu komutu anlar ve yerine getirir veya komutu yerine getirmeyi reddeder ancak tepkilerinden anneyi anladığı görülür. Bir yaşındaki çocuk artık “sen” ve “ben” ayrımını bilir. Kendi özgürlüğünün ve bireyselliğinin farkına vardığından “Hayır” en sık kullandığı cevap haline gelir. Bu şekilde çocuk kendi kararlarını vermeye ve sınırlarını keşfetmeye başlar.

Etrafındaki konuşmaları ve kelimeleri anlayan çocuk, bu konuşmaları dikkatle dinler ve dilin kurallarını öğrenir, kelimeleri taklit etmeye başlar. “Anne”, “Baba”, “Mama” gibi birkaç basit kelimeyi doğru kişilere, doğru zamanlarda söyleyebilen çocuk, konuşmaya hazırlanır. Bu dönemde çocuğun çıkardığı bazı sesler ve kelimeler anlaşılmayabilir. Burada anne babadan beklenen: çocuğun doğru telaffuz edemediği ses veya kelimeyi düzgün bir şekilde tekrar etmesi, doğrusunu çocuğa duyurmasıdır. Konuşmayı öğrenen çocuğun çabası takdir edilmeli, konuşması ilgi ile izlenmeli, kendisi ile diyalog kurulmalı, konuşması teşvik edilmelidir, anne baba ve çevrenin bu tepkileri, çocuğun konuşma çabasını arttırır. Dil gelişiminin yanında çocuğun beden dili de gelişir. Çocuk el kol hareketlerini, gözlerini ve yüz mimiklerini kendini doğru bir şekilde ifade etmek için kullanabilir.

Çocuk etrafındakileri sürekli gözlemler ve taklit eder. Hafızası iyice gelişmiştir. Daha önce gördüğü bir hareketi hatırlayıp tekrar edebilir, bu nedenle anne-babaların iyi örnek oluşturacak davranışlar sergilemesi çok önemlidir. Hafızasındaki bu gelişme, harekete geçmeden önce düşünme ve duruma göre hareket etme becerilerini beraberinde getirir. Çocuk bir şey yapmadan önce, daha önceki deneyimlerini veya gözlemlerini hatırlayıp ona göre davranabilir. Sembolik oyun da bu dönemde başlar, çocuk daha önce gözlemlediklerini oyunlarında tekrar eder, pekiştirir. Telefonda konuşuyormuş gibi yapar, bebeğini besliyor ve uyutuyormuş gibi hareket eder ve oynadığı bu oyunlardan çok keyif alır.

Bir ve iki yaş arasında çocuk nesneler arasındaki farklılıkları ve benzerlikleri görebilir. Oyuncaklarını gruplayabilir, arabaları, legoları ve bebekleri ayrı ayrı koymaya başlayabilir. Birbiriyle ilişkili nesneleri anlar; kağıt ve boyaları bir arada koyar, tabak ve çatalın ilişkili olduğunu, bir arada kullanıldığını bilir. Kitaptaki resimde, bildiği ve daha önce gördüğü nesneleri işaret eder, basit yap-bozları yapabilir.

Dokuzuncu ayda oluşmaya başlayan nesne sürekliliği algısı gelişmeye devam eder. Çocuk göz önünden kaybolan nesnelerin, o göremese de var olduklarını öğrenmeye ve bunu test etmeye devam eder. Bir köşeye saklanır ve anne-babaya seslenir. Amacı anne-babanın hala orada olup olmadığını test etmektir. On ikinci aydan sonra çocuk sebep-sonuç ilişkileri de kurmaya ve denemeye başlar; oyuncağını ittiğinde mama sandalyesinden düştüğünü, neşeli bir ses çıkardığında anne-babasının ona gülümsediğini fark eder, bu fiiller arasında bağlantı kurabilir.

Bir yaş, çocuğun hareketli olduğu, her şeyi keşfetmek istediği ve özgür olmak can attığı bir dönemdir. Bu dönemde güvenlik önlemleri alınarak çocuğun mümkün olduğu kadar serbest bir şekilde etrafını keşfetmesine, keşfettiklerini öğrenip, deneyimleyip, pekiştirmesine fırsat verilmelidir. İlgi duyduğu bir nesneye dokunmasına ve keşfetmesine izin verilmeli, bu nesne çocuğa anlatılmalı, ne işe yaradığı gösterilmelidir.

Çocukla sürekli konuşmak, onunla oyunlar oynamak, birlikte kitap okumak ve resimlerine bakmak, bloklar ve yap-bozlar ile oynamak çocuğun dil, işitme ve el-göz koordinasyonu becerilerini güçlendirecektir. Çocuğun zihinsel gelişimi aldığı uyaranlara, etrafı ile kurduğu ilişkiye bağlıdır, bu nedenle anne-babaların görevi çocuklarına uyarıcısı çok olan bir ortam sağlamaktır.

Aynı yaş gurubu bebeklerin duygusal gelişimlerini de yazımızdan okuyabilirsiniz.